Aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland: Musmaarkii Ugu Dambeeyay Ee Naxashka Qabyaaladda, Urur-Diimeedyada iyo Afkaaraha Duugoobay

TAARIIKH NOLOLEEDKII XUJJATUL ISLAAM AL-IMAAM ABUU XAAMID AL-QASAALI

 [Qeybta 1aad]

Wuxuu ku dhashay tuulada la yiraahdo Qasaal oo u dhow magaalada duus gobolka Kharisaan ee waddanka Iiraan. Magaciisa oo dhammeystiran waxaa la yiraahdaa; Abuu Xaamid Bin Maxammed Bin Maxammed Bin Maxammed Al-Shaaficiyu Al-Qazaaliyu Al-Duusiyu. Wuxuu ka dhashay qoys sabool ah, aabihii wuxuu ahaa harqaanle aan waxna qorin waxna akhriyin, laakiin; cilmiga jecel – had iyo gooraalana ka fikiri jiray inuu hagaajiyo aayatiinka ubadkiisa. Waxaa lasoo wariyaa in maalin maalmaha kamid ah odaygu uu tagay gole la buuxo oo nin caalim ah uu dadka cilmiga barayay, deedna xoogaa shilimaad ah oo guntiga ugu jirtay ayuu sadaqeystay – Allana wuxuu ka baryay inuu siiyo wiil noqda sida ninkaas caalima oo kale. Ilaahey ducada ninkaan miskiinka ah wuu ka aqbalay, oo hal kaliya ma siinin, ee wuxuu siiyay laba wiil, Xujjatul Islaam Abuu Xaamid oo noqday ninkii ugu faqiihsanaa xilligiisa, iyo walaalkiis Abuu Al-fatuux Axmed oo noqday nin dadka wacdiya oo wacdigiisu uu dadka saameeyo.

Maadaama odaygu uusan helin waxbarashaduu ku haminayay, wuxuu awooddiisa intii karaankiisa ah isugu geeyay inuu ubadkiisa xooga lacag ah meel u dhigo si ey wax ugu bartaan. Abuu Xaamid wuxuu dhashay taariikhda markey aheyd 1058 oo waafaqsaneyd 450 hijriyadda. Abuu Xaamid wuxuu kusoo barbaaray gurigaas saboolka ah, aabihii wuxuu ahaa suufi cibaado badan. Markii sakaraatku u yimid Abu Xaamid abihii, odaygu wuxuu la dardaarmay nin suufi ahaa sidiisa oo uu ku yiqiin Alla ka cabsi iyo amaano ilaalin – sidaas aawgeed ayuu odaygu wuxuu u dhiibay ninkaas xoogaa lacag ah oo uu naftiisa ka soomiyay, si uu ugu xanaaneeyo labadiisa wiil, Abuu Xaamid iyo walaalkiis Axmed. Wadaadka suufiga ahaa wuu fuliyay balantii wixii karaankiisa ah. Wadaadka suufiga ah laftigiisu wuxuu ahaa nin faqiir ah oo aan waxba heysan. Yeelkadeede, markii xoogaagii lacagta aheyd ka go’day, wuxuu u yeeray labadii wiil, wuxuuna u sheegay in lacagtii ey ka dhamaatay, uusanna u heyn waxay cunaan ama cabaan. Xaalku markuu sidaas yahay, ayaa wadaadka suufiga ah wuxuu labada inan usoo jeediyay iney masaajidka tagaan oo ka qeyb galaan xalaaqaadka cilmiga, markii la arko iney arday yihiina – waxaa la siin waxay cunaan iyo waxay cabaan. Sidaas ayey sameeyeen Abuu Xaamid iyo walaalkii. Abuu Xaamid oo arinkaan ka sheekeenaya wuxuu yiri: “cilmi baan u dalbanay ujeedo aan Alle dartii aheyn, laakiin; cilmiga waa naga diiday illaa inuu Alle dartii u ahaado”.

Abuu Xaamid kuraynimadiisii wuxuu cilmiga ka qaatay culumo badan, wuxuu cilmiga fiqhiga ka bartay Al-imaam Axmed Al-raakizaani magaalada Duus. Muddo yar kadib, Imaamku wuxuu u wareegay magaalada Joorjaan si uu cilmiga uga barto Imaam Abuu Nasr Al-ismaaciili oo ahaa faqiih weyn oo Shaafici ah. Halkaas oo uu imaamku ku qoray sharaxiisa la magac baxay ‘Al-tacliiq’oo ah cilmigii uu ka uruuriyay Imaam Abuu Nasr. Maalin maalmaha kamid ah Imaamka oo safar u ah magaalada Duus isagoo ka yimid magaalada Joorjaan, ayaa shufto jidka u galeyn – deedna wax alaale iyo wuxuu sitay ayeey ka furteen. Imaamka waxa wax walba uga qaalisanaa buug weyn uu ku qoray wuxuu Imaam Abuu Nasr kasoo bartay. Nimankii shuftada ahaa ayuu la hadlay, oo wuxuu ku yiri; wax walba qaata, laakiin; fadlan buugayga iisoo celiya. Ninkii mooryaanta madaxda u ahaa ayaa ku yiri; ma adigoo inankaagan yar ah ayaad ku dhiiratay inaad ka hadasho waxaan kaa qaadannay? (yacnii nasiib baadba leedahay haddeynaan ku dilin). Deedna mooryaankii ayaa si jeesjees ah ku weydiiyay, maxaa ku qoran buugan aad ku waalatay? Abuu Xaamid ayaa ugu jawaabay; waxaa ku qoray cilmigii aan kasoo bartay Imaam Abuu Nasr. Mooryaankii ayaa inta qosol quursi ku jiro ku dhuftay yiri si aflagaadeysan; yaa kaa doqonsan, waxaad sheeganeysaa inaad Imaam Abuu Nasr wax ka baratay, haatanna annagaa kaa dhcnay alaabadaadii oo dhan – sidaasna cilmigaad baratay ayuu u lumay.